Urban Woods Delft: Het dak heeft vele rollen
Wie The Urban Woods in Delft nadert, ziet niet alleen een opvallende houten woontoren, maar ook een gebouw dat zijn ambities letterlijk tot in de nok waarmaakt. Architect Meindert Spijksma van Urban Climate Architects vertelt dat het dak al vanaf het eerste schetsontwerp een sleutelrol speelde. “In een volledig houten gebouw is elke laag belangrijk, maar het dak is het meest gelaagde deel van het hele ontwerp.” Onder die gelaagdheid vallen de technische opbouw, de waterhuishouding, geluids-maatregelen, zonnepanelen, een dakterras én een daktuin die ecologie op grote hoogte mogelijk maakt. Het dak van The Urban Woods werd zo een complexe puzzel waarin techniek, esthetiek en functionaliteit elkaar versterken. The Urban Woods Delft is een gezamenlijke ontwikkeling van The Urban Woods, Urban Climate Architects, Arcadis en CLT-S.
Tekst: Tjerk van Duinen
The Urban Woods is op dit moment het hoogste volledig houten gebouw van Nederland. Waar andere hoogbouwprojecten nog naar beton grijpen voor stabiliteit, kiest ontwikkelaar en bouwer The Urban Woods radicaal voor een totaal houten draagconcept: kolommen, balken, vloeren en zelfs de kern zijn uitgevoerd in massief CLT. Alleen de kelder en de fundering zijn van beton, terwijl de balkonplaten dun en licht zijn gehouden met hogesterkte beton. Spijksma benadrukt dat dit niet alleen duurzaam is, maar ook een andere vorm van vrijheid creëert. “Door de kolommen-balkenstructuur zonder dragende wanden kun je veel flexibeler omgaan met toekomstige indelingswijzigingen. Dat maakt het gebouw in zekere zin toekomst-bestendiger.” Op het dak komen al die ontwerpintenties samen. Dat begint bij de constructie en loopt via de isolatie en dakbedekking door naar groen, zonnepanelen, waterafvoer en toegankelijkheid. “Het dak moest niet alleen technisch perfect zijn”, aldus Spijksma, “het moest ook bijdragen aan de beleving van het gebouw.”
TECHNIEK
Driekwart van het dak is ingevuld met PV-panelen, de overige ruimte dient als verblijfsplek en bevat een dakopbouw met een beperkt aantal installaties en een ontsluiting in de vorm van een schuifraam. Dit is allemaal gerealiseerd op een massieve, 180 mm dikke CLT vloerplaat van ongeveer 17 bij 27 meter. “Geen groot dak, maar wel een met veel detaillering, zoals de bevestigingen voor hekwerk en PV-installatie”, aldus André de Vries van Erdo Dakbedekkingen. “Ook voor mij verrassend is de 70 mm grindlaag onder de terrasdelen die op de dampremmer, maar onder de isolatie is aangebracht. Deze werkt als geluidsdemper op de houten vloer voor de onderliggende woningen.” Voor de dakisolatie is PIR gebruikt, in dikte variërend van 170 tot 260 mm om het gewenste afschot te verkrijgen. Het hoogste punt ligt in het midden, regenwater loopt vandaaruit via beide lange zijden naar de hwa’s in de gevel. Als dakbedekking is gekozen voor tweelaags bitumen van IKO, met als toplaag RoofGarden. “Het wordt een intensief gebruikt dak met verschillende functies. Dan moet je kunnen vertrouwen op de belastbaarheid”, verklaart De Vries. “Het systeem is volledig losliggend aangebracht, om toekomstige demontage en recycling te vereenvoudigen. De ankerpunten van de PV-installatie zijn mechanisch bevestigd op de onderconstructie en zorgvuldig waterdicht ingewerkt.” De bovenste laag woningen heeft een terugliggende gevel en een rondlopend dakterras met vlonders. Ook hier ligt onder dakbedekking en PIR-isolatie grind als geluidsisolatie.
3D‑GEPRINTE DAKTUINEN
Voor de vegetatie op dak en balkons werd The Urban Jungle Project ingeschakeld. Mede-oprichter Daan Grasveld vertelt dat daken vaak niet geschikt zijn voor traditionele daktuinen. “Het gewicht is bijna altijd de beperkende factor. Sedumdaken kunnen nog net, maar echt biodivers wordt een dak daar niet mee.” Met die constatering in het achterhoofd ontwikkelde zijn bedrijf de lichtgewicht Jungle Blocks: 3D-geprinte plantmodules van gerecycled polypropyleen. Daarnaast is met onder andere TU Delft en Wageningen University een substraat ontwikkeld: lichter dan conventionele daktuinsubstraten, maar toch geschikt voor een gezonde, compacte plantengroei. “Met gedrongen groei voorkom je dat bomen te groot worden en veel wind vangen”, zegt Grasveld. “Dat maakt het geschikt voor hoogbouw.” Wat voor The Urban Woods extra bijzonder was, is dat de complete daktuin in één dag naar boven kon worden gehesen. De modules zijn voorzien van hijsogen en staan op rubberen afstandhouders. “Je wilt altijd een heldere scheiding tussen verantwoordelijkheid van de dakdekker en die van de groenleverancier”, vertelt Grasveld. “Ons systeem raakt het dak eigenlijk niet. Dakdekkers zijn daar altijd blij mee.” Daarnaast ontwikkelde The Urban Jungle Project ook de boomconstructies voor de balkons, waarin zelfs nestvoorzieningen voor vogels geïntegreerd zijn.
ZONNEPANELEN, BALUSTRADES
De 123 zonnepanelen staan in een oost-westoriëntatie en rusten op lage profielen met rubber voetjes die direct op de bitumenlaag staan. Door de lage opstelling is de windbelasting beperkt en wordt het dakbeeld niet onnodig druk. Ook de borstwering rondom het dak werkt mee aan de energievoorziening: tegen de champagnekleurige hekwerken zijn glazen panelen met geïntegreerde semi-transparante PV-cellen gemonteerd. De woningen op de bovenste laag hebben dezelfde borstwering, maar dan extra hoog in verband met verkeersgeluid.
DUURZAAMHEID
The Urban Woods ademt duurzaamheid op veel manieren. Het begint met de houten constructie, die niet alleen CO₂ vastlegt, maar ook de flexibiliteit biedt om in de toekomst aanpassingen te doen. Waar beton toch nodig was — in kelder en fundering — is circulair beton toegepast. Ook het dak draagt bij aan de duurzaamheidsstrategie. De losliggende dakbedekking maakt toekomstig hergebruik eenvoudiger. De daktuin draagt bij aan biodiversiteit, verkoeling en water-buffering. En de PV-installatie, inclusief de PV-balustrade, maximaliseert de energieopwekking op de beschikbare ruimte. Grasveld noemt dit soort multifunctionele daken “de nieuwe logica in de stad. Je kunt energie elders opwekken, maar verkoeling en ecologie moet je lokaal doen. Het dak is daarvoor dé plek.”
ESTHETIEK
Hoewel The Urban Woods veel technische en duurzame innovatie bevat, speelt esthetiek een net zo grote rol. De houten gevels, hout-aluminium kozijnen, champagnekleurige balustrades en de groene accenten van de daktuin vormen samen een warme, verfijnde architectonische compositie. Spijksma benadrukt dat techniek hier nooit op zichzelf staat. “Een dak is niet iets wat je pas aan het eind bedenkt. Het is onderdeel van de architectuur. In dit gebouw zie je dat in alles terug: in de balustrade, in de dakranddetails, in hoe het groen straks over de balkons doorloopt.”
SAMENWERKING
Urban Climate Architects, aannemer/ontwikkelaar The Urban Woods en The Urban Jungle Project hebben niet alleen iets in de namen gemeen, ook de doelstellingen, vooral als het duurzaamheid betreft, liggen aardig op één lijn. Dat maakt samenwerken een stuk eenvoudiger (en dus beter). BIM zorgt voor de belangrijke technische laag van overleg. Installaties, sparingen en detailleringen zijn daarin nauwkeurig af te stemmen, niet onbelangrijk als je bijvoorbeeld complete badkamerunits door het casco op hun plaats moet zetten. Maar ook voor het dak waar veel leidingen, kanalen en doorvoeren zijn te vinden. Dakdekker Erdo, voor het eerst onderaannemer van The Urban Woods, moest nog wel even wennen aan de ongebruikelijke samenwerking, zonder de typische aannemersrol. De Vries: “Het voortraject duurde daardoor iets langer, maar uiteindelijk kom je tezamen wel tot een goede overeenkomst en tot een mooi en interessant gebouw, met toch wel een bewerkelijk dak''
TOEGANG EN VEILIGHEID
Tijdens de bouw bestond de valbeveiliging voor de bouwvakkers hoofdzakelijk uit steigers. Met de aanleg van het permanente hekwerk voor het hoogste dak konden dakdekkers en hoveniers veilig aan de slag. Uiteraard zijn dak en terrassen in de beheerfase volledig veilig toegankelijk. Enige minpuntje zijn de zonnepanelen die tot vlak aan de dakranden zijn doorgezet. Dat geeft bij onderhoud geen onveilige, maar niet echt praktische situatie.
TOT SLOT
Het dak van The Urban Woods Delft is een mooie kroon op een zeer duurzaam gebouwde woontoren. Het beschermt bewoners niet alleen tegen de elementen, maar wekt energie op, verkoelt, voegt biodiversiteit toe en is ook een buitenruimte. Sociale cohesie is een van de pijlers in de visie van The Urban Woods. Dat is niet alleen uitgewerkt in veel ontmoetingsruimten in de onderste lagen van het gebouw, maar ook op het dak. En het uitzicht is fenomenaal.
Opdrachtgever, bouwer: The Urban Woods
Architect: Urban Climate Architects
Adviseur: Arcadis, Interplan Bouwsupport
Houtbouw: CLT-S
Dakdekker: Erdo bv
Groene dak en balkons: The Urban Jungle Project
Leveranciers: Bauder (PIR), IKO (dampremmer, bitumen)
