Van wc-papier naar dak- en gevelelement
Het was een tip van een medewerker van de waterschappen: ‘We gaan een van onze gebouwen afdekken met dakpannen van gerecycled wc-papier!’ Of ik daar meer van wilde weten? Ja natuurlijk. Het bleken gevelelementen te zijn, maar wel degelijk met cellulose uit wc-papier, afkomstig van de waterzuiveringsinstallaties.
Tekst: Ton Berlee
Het bedrijfsgebouw van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), staat in De Meern en is in mei dit jaar opgeleverd. Waterschappen, zoals HDSR, zijn verantwoordelijk voor de dijken, schoon oppervlaktewater en droge voeten. Waterschappen zijn door de aanhoudende droogte nu volop in het nieuws. Het waterschap is de oudste bestuursvorm
van ons land; waterveiligheid en beheer maken Nederland tot op de dag van vandaag letterlijk tot wat het is. Waterzuiveringsinstallaties vallen ook onder de waterschappen. Rioolwater wordt gezuiverd voordat het op het oppervlaktewater wordt geloosd. Vele stoffen worden er bij de zuivering uitgehaald, waaronder de cellulose afkomstig van wc-papier. Heel veel cellulose… ca. 180.000.000 kilo/jaar (= ca. 5000 vrachtwagenladingen) wordt in Nederland door het
toilet gespoeld. Het grootste deel wordt uitgezeefd en dus rees de vraag of daar wat mee gedaan kan worden. Daartoe werd contact opgenomen met NPSP Delft, dat gespecialiseerd is in biocomposieten: uit biologische grondstoffen samengestelde materialen.
NPSP Delft is een innovatief bedrijf, opgericht in 1998 en sinds 2014 volledig gericht op de ontwikkeling, research en productie van biobased materialen. Niet alleen de vulstoffen zijn biologisch, zoals cellulose, hennep, vlas, etc., maar ook de ‘harsen’ die het tot een geheel maken. Afhankelijk van de eisen die aan het te maken materiaal worden gesteld, wordt een mix van stoffen of ‘receptuur’ ontwikkeld. Deze mix wordt gemengd tot een kleiachtige massa, die vervolgens onder hoge druk en temperatuur in een mal tot een product wordt geperst. Het is dan een biocomposiet. Voor toepassing moeten
materialen voldoen aan minimale eisen en daarom wordt iedere variant en ieder recept getest. Brand, hardheid, wateropname, sterkte, vormvastheid… alles wordt zowel in eigen huis als onafhankelijk uitvoerig getest en wanneer mogelijk gecertificeerd. Pas wanneer de receptuur aan de gestelde eisen voldoet, wordt het getest in de praktijk. Ervaring in de verwerking en het verkregen uiterlijk kunnen nog leiden tot aanpassingen aan de vorm; de receptuur blijft gelijk. Afhankelijk van de receptuur en het productieproces zijn de materialen herbruikbaar als vulstoffen in nieuwe producten. Deze biobased producten hebben door de herkomst van de grondstoffen geen positieve maar een negatieve CO2-footprint; ze slaan meer CO2 op dan er tijdens het productieproces wordt uitgestoten. Duurzaamheid is al langer een issue, maar nu we wederom ervaren hoe afhankelijk we zijn van olie voor veel van onze materialen, komen het onderzoek en het toepassen van alternatieve materialen in een stroomversnelling. Niet alleen in Delft, maar vele malen breder, door samenwerking met vele andere spelers, door NPSP ‘partners’ genoemd, waaronder grote (bouw)bedrijven, kennisinstituten en grondstofleveranciers. NPSP Delft doet het hele traject van idee naar uitgewerkt prototype in eigen huis en dat is ook noodzakelijk. Dhr Böttger, directeur NPSP Delft, leidt me door de verschillende ruimten waar alle stappen worden doorlopen om te komen tot productie en laat mij in de ruimte met gerede producten dakpanelen zien die toegepast gaan worden op een project in Denemarken. Terloops worden de biocomposietdakelementen genoemd die zijn toegepast in een rijksmonument in Amsterdam, de tramremise. Daar vervangen ze de originele van Bimsbeton, die niet langer geschikt zijn. Ook staan er diverse gevelelementen die geschikt zijn voor vogels, planten, vleermuizen of patronenvormen. Wanneer de juiste mix eenmaal bekend is, dan biedt het ontwerpers en architecten de mogelijkheid om naar eigen wens de elementen vorm te geven. Omdat het materiaal in de basis uitvoerig is getest, kunnen eenvoudig de vereiste garanties aan diverse ontwerpen verbonden worden. Komen we bij de gevelelementen van gerecycled wc-papier. Als je het niet weet, zie je het niet, en als je het wel weet… ook niet. Het voldoet aan de brandveiligheidseisen, het is hard en weerbestendig en bovendien fraai. Het levert een CO₂-besparing op van 75% t.o.v. een bakstenen gevel. En het is ook nog eens prijswinnend.
Wie zich verdiept in de biowereld ontdekt al snel dat het ene biomateriaal het andere niet is. Gezien de belangen die er mee gediend zijn, is een Europese Norm opgesteld om discussie voor te zijn (NEN-EN 16575;2014 Biobased producten Woordenlijst):
Biologisch materiaal Materiaal dat van een meercellig levend wezen afkomstig is, bijvoorbeeld hout, rubber, hennep, hoorn, etc.
Bio-based materiaal Materiaal samengesteld uit materiaal van biologische oorsprong.
Bio-degradable materiaal Materiaal van organische biologische koolstofketens dat in CO2 omgezet kan worden. Let op: dit kan composteren zijn, maar kan ook specifieke processen omvatten. Biocomposiet is een samengesteld materiaal, opgebouwd uit plantaardige vezels, gebonden door hars. De componenten zijn deels of geheel afkomstig van hernieuwbare grondstoffen.