Het rieten dak gaat al eeuwen met zijn tijd mee
Een eeuwenoud ambacht dat springlevend is. Dat beeld komt naar voren uit de verkiezing van het Rieten Dak van het Jaar, het honderdjarig bestaan van de Vakfederatie Rietdekkers en de start van een nieuwe mbo-opleiding. Technisch heeft het rieten dak zich sterk ontwikkeld. De grootste uitdaging voor de komende jaren lijkt niet het materiaal of de techniek, maar het vinden en opleiden van voldoende vakmensen. Want de vraag naar rieten daken blijft.
Wie de genomineerden voor het Rieten Dak van het Jaar bekijkt, ziet hoe breed het vak inmiddels is geworden. Riet is allang niet meer uitsluitend de dakbedekking van een boerderij of landelijke villa. Architecten gebruiken het natuurproduct voor moderne woningen, grote dakvlakken en uitgesproken vormen waarbij dak en gevel soms vrijwel naadloos in elkaar overgaan. Voor de verkiezing van het Rieten Dak van het Jaar 2025 zijn negen projecten geselecteerd. De winnaar wordt
voor de helft bepaald door het publiek en voor de helft door een vakjury. De bekendmaking vindt plaats op 26 september tijdens de Rietdekkersdag in Nijkerk. Voorzitter Jos de Laat van de Vakfederatie Rietdekkers vindt dat de Nederlandse sector best wat nadrukkelijker met zijn prestaties naar buiten mag treden. In een recent interview met ONL voor Ondernemers vergelijkt hij het niveau zelfs met de internationale top in het voetbal: “Op het gebied van rietdekken speelt Nederland ook in de Champions League.” Nederlandse rietdekkers worden volgens hem zelfs voor projecten in het buitenland gevraagd.
MEER DAN EEN MOOI DAK
Achter het beeld van een traditioneel natuurproduct gaat tegenwoordig een moderne dakconstructie schuil. Het open rieten dak heeft voor nieuwbouw grotendeels plaatsgemaakt voor het gesloten of geschroefde rieten dak, waarbij het riet op een gesloten onderconstructie wordt bevestigd. Ook isolatie, luchtdichtheid, brandveiligheid en detaillering zijn steeds belangrijker geworden. De Laat wijst daarbij op een merkwaardige positie van riet in de regelgeving. Riet is niet alleen dakbedekking, maar heeft zelf ook een isolerende werking. Volgens hem wordt die combinatie nog onvoldoende erkend, waardoor soms extra isolatiemateriaal moet worden toegepast terwijl het riet zelf al bijdraagt aan de thermische prestatie.
Tegelijkertijd past het materiaal uitstekend binnen de belangstelling voor biobased bouwen. Riet groeit opnieuw aan en neemt tijdens de groei CO₂ op. Daarmee krijgt een eeuwenoude dakbedekking een verrassend actuele positie in de discussie over materiaalgebonden CO₂ en hernieuwbare bouwmaterialen.
HONDERD JAAR GEORGANISEERD RIETDEKKEN
Dat het vak zich voortdurend heeft ontwikkeld, wordt dit jaar extra zichtbaar. De Vakfederatie Rietdekkers bestaat honderd jaar. De organisatie werd in 1926 opgericht om rietdekkers te verenigen en de branche een stem te geven bij de ontwikkeling van landelijke regelgeving. Inmiddels zijn ongeveer 175 van de ongeveer 300 Nederlandse rietdekkersbedrijven aangesloten. In die honderd jaar veranderde niet alleen de uitvoering, maar ook de positie van de rietdekker. Het ambacht ontwikkelde zich tot een gespecialiseerd bouwvak waarin kennis van constructies, vocht, isolatie en brandveiligheid noodzakelijk is. De moderne rietdekker moet het traditionele materiaal beheersen én kunnen samenwerken met architect, aannemer en andere bouwspecialisten.
NIEUWE MENSEN NODIG
De beschikbaarheid van vakmensen vormt momenteel een probleem. Volgens De Laat komen er jaarlijks ongeveer tien nieuwe rietdekkers bij, terwijl de branche er naar schatting tachtig per jaar nodig heeft. Buitenlandse vakmensen zijn daardoor belangrijk geworden. De Laat schat dat inmiddels ongeveer 60 procent van de rietdekkers arbeidsmigrant is.
De Vakfederatie probeert daarom ook zelf de instroom te vergroten. In september start een eigen mbo-opleiding voor rietdekkers. Daarmee krijgt het honderdjarig jubileum een mooie verbinding met de toekomst: niet alleen terugkijken op een eeuw georganiseerd vakmanschap, maar ervoor zorgen dat er straks voldoende mensen zijn die het vak kunnen voortzetten.
TRADITIE MET TOEKOMST
De genomineerden voor het Rieten Dak van het Jaar laten ondertussen zien waartoe dat vakmanschap tegenwoordig in staat is. Nieuwe architectuur vraagt om andere vormen en ingewikkelder detailleringen, terwijl eisen rond energie, brandveiligheid en duurzaamheid ervoor zorgen dat ook de constructie onder het zichtbare riet voortdurend verandert. Uit honderd jaar georganiseerd rietdekken kunnen we concluderen dat het basismateriaal nauwelijks is veranderd: een natuurproduct dat wordt geoogst, geselecteerd en door vakmensen op het dak verwerkt. Vrijwel alles daaromheen veranderde wel. De technische mogelijkheden lijken daarbij niet de grootste beperking voor de toekomst. De uitdaging is vooral voldoende nieuwe vakmensen te vinden en op te leiden. Want om in de Champions League te blijven spelen, heb je uiteindelijk ook spelers nodig.